przed ciążą, ciąża, poród, dziecko - Język noworodków, niemowląt oraz małych dzieci

Start

Język noworodków, niemowląt oraz małych dzieci

autor: Joanna Mikołajewicz

Dzieci już od chwili narodzin komunikują się ze światem za pomocą gestów, dźwięków oraz mimiki. Zamiast języka stosują niezmiernie rozbudowaną mowę ciała, którą potrafią wyrazić emocje, prośby, aprobatę czy chęci.

Uśmiech dziecka
Dość wczesnym elementem komunikacji jest uśmiech, który wyraża radość i uwielbienie. Te pierwsze uśmiechy wzbogacone są jeszcze o wymachiwanie rączkami i nóżkami czy głużenie lub wydawanie innych dźwięków. Dziecko jest zdolne do uśmiechu już kilka godzin po porodzie, jednakże wtedy uśmiecha się jedynie przez kilka sekund unosząc kąciki warg. Dopiero około czwartego tygodnia zdarza mu się uśmiechnąć w pełni. Ten moment jest bardzo ważny dla kształtowania się więzi między matką i dzieckiem. Kolejnym krokiem w rozwoju emocjonalnym jest „uśmiech towarzyski”, który przeznaczony dla innych osób, niż mama. Dziecko wtedy odkrywa, że na świecie są różni ludzie. Z czasem dziecko uczy się okazywać inne emocje, takie jak gniew, frustrację, rozbawienie czy figlarstwo. Ponadto w 5-6 miesiącu dziecko uśmiecha się szeroko z wyrazem szczęścia na twarzy, zaś w 7-8 miesiącu dziecko śmieje się głośno.

Kontakt wzrokowy
Innym sposobem nawiązania porozumienia z otoczeniem jest kontakt wzrokowy. Tuż po urodzeniu dziecko ma słabo rozwinięty wzrok, jednakże szybko uczy się rozpoznawać twarze najbliższych. Przed ukończeniem drugiego miesiąca maluchy uwielbiają oglądać twarze ludzi i poświęcają temu zajęciu mnóstwo czasu. W momencie, gdy rozwijają się umiejętności widzenia, niemowlęta więcej uwagi zaczynają poświęcać przedmiotom. Od siódmego miesiąca dziecko połowę czasu w fazie czuwania poświęca na baczne przyglądanie się przedmiotom z najbliższego otoczenia, próbując je dopasować do własnej wizji świata. Wtedy potrafi długo przekładać zabawki w rękach i przyglądać się im uważnie, próbując odkryć wszelkie szczegóły.

Płacz jako komunikat
Ważnym elementem komunikacji dziecka jest płacz, którym maluch sygnalizuje potrzeby. Według Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej normalny zdrowy noworodek płacze od jednej do czterech godzin dziennie. W ten sposób przekazuje bowiem dorosłym określoną wiadomość. Płacz jest czymś naturalnym, jednakże warto zauważyć, że istnieje wiele rodzajów płaczu, które różnią się wysokością, tonem czy rytmem.

Krzyk – donośny, długi płacz, który pojawia się nagle – oznacza ból

Rytmiczny płacz – zaczyna się niespokojnym poruszeniem, chrząknięciem, a potem następuje płacz wznoszący się i opadający – oznacza głód

Popłakiwanie – grymaszenie i słaby płacz – oznacza senność

Marudzenie – cichy płacz i wybuchający nagle – oznacza złe samopoczucie

Wrzask – nagły, głośny, przejmujący płacz, przerwa, a potem wdech i następna porcja płaczu – oznacza przestrach

Ryk – głośny krzyk, podobny do płaczu spowodowanego bólem, nasilający się, może mu towarzyszyć machanie rączkami – oznacza dyskomfort w pieluszce

Uporczywe łkanie – długi płacz, najczęściej w porze chodzenia spać – oznacza zmęczenie dniem

Płacz zdradzający poczucie dyskomfortu – płacz głośny, z wyraźnym rytmem, wznoszący się i opadający – oznacza, że dziecku może być niewygodnie, za gorąco, bądź za zimno

Wybuch – pełen złości, nagły wybuch płaczu – oznacza wściekłość

Rytmiczne łkanie – niski, błagalny płacz – oznacza poczucie samotności

Mimika twarzy
Od chwili narodzin dziecko potrafi wyrażać mimiką twarzy różne emocje. Na początku jest to zainteresowanie, ból oraz skupienie. W wieku sześciu tygodni dochodzi również szczęście. Gdy maluch osiąga trzy – cztery miesiące potrafi także wyrazić zaskoczenie i przyjemność, w wieku pięciu – dziewięciu miesięcy – gniew, strach, zdegustowanie, obrzydzenie, radość i wstyd. Dopiero w dziesiątym – dwunastym miesiącu życia umie za pomocą mimiki wyrazić znudzenie, złość i zniecierpliwienie.

Mowa ciała
Małe dziecko na widok bliskiej osoby wymachuje rączkami. W ten sposób komunikuje światu podekscytowanie. Jeśli te same wymachiwania będą połączone z czerwoną skrzywioną buzią, to mogą oznaczać frustrację, strach bądź gniew. Atak złości wzbogacony jest jeszcze o wymachiwanie nóżkami. Pierwsze gesty maluchów opierają się na ruchach rąk. W momencie, gdy potrafi ono już sprawnie operować dłońmi, to rozbudowuje się jego zestaw gestów. Wyciągając ręce w kierunku zabawki pokazuje zainteresowanie, zaciskając piąstki wyraża protest. W wieku siedmiu miesięcy zaczyna nawet samo inicjować zabawę – zrzucając na przykład różne przedmioty i nakłaniając rodziców do podania ich.

Język mówiony
w końcu u dziecka pojawia się język mówiony. W wieku 2-3 miesięcy, pojawia się głużenie. Są to pojedyncze dźwięki gardłowe, dość podobne u wszystkich dzieci na świecie. Następnie od 6 miesiąca nadchodzi etap gaworzenia. Wtedy można usłyszeć ciągi sylab, np. ba-ba-ba, da-da-da. Na tym etapie można już rozróżnić w jakim języku dziecko się komunikuje. Gaworzenie jest rodzajem treningu przed mówieniem. Dziecko wtedy bawi się dźwiękami, ich natężeniem i wysokością. Na początku występuje gaworzenie powtarzalne (powtarzana jest ta sama sylaba), później pojawia się konkatenacyjne, gdzie łączą się różne sylaby. Pomimo tego, że gaworzenie nie ma sensu, to jednak dziecko ma poczucie, że właśnie w ten sposób komunikuje się ze światem. Warto wtedy dużo z maluchami rozmawiać i nawiązywać dialog. Gaworzące dzieci, z którymi rodzice często rozmawiają, uczą się mówić zdecydowanie od rówieśników i opanowują więcej słów. Pierwsze słowa maluchy wypowiadają około pierwszego roku życia.

Na koniec kilka słów o języku migowym. Ostatnio modne stało się uczenie dzieci tak zwanej „gestykulacji symbolicznej”. Ma to na celu pomoc w porozumiewaniu się ze światem, dopóki nie zacznie mówić. W 1982 roku Linda Acredolo odkryła znaki dziecięce, które służą maluchom do komunikacji. Ta forma nie jest tożsama z językiem migowym i opiera się na kilku rpstych znakach, które są łatwe do pokazania.

Na przykład:
jedzenie – maluch przykłada do ust końce palców
picie – przykłada do ust kciuk, jakby ssał
czapka – klepie się po głowie

Naukę tych znaków zaczyna się około pierwszego roku życia. Główną korzyścią jest zmniejszenie frustracji maluchów, które chciałyby się komunikować ze światem, lecz jeszcze nie potrafią. Ponadto znaki dziecięce podobno pomagają w nauce języka mówionego, a przy okazji mogą się okazać wspaniałą zabawą.