Ciemieniucha (łac. dermatitis seborrhoicum neonatorum) czyli łojotokowe zapalenie skóry. Przypadłość charakterystyczna dla większości noworodków i niemowląt do 3 miesiąca życia.
Ciemieniucha, czyli żółte łuski na głowie dziecka to efekt nadmiernego działania gruczołów łojowych, znajdujących się na skórze. Ich nadmierną pracę pobudzają hormony mamy, które przez pewien czas po porodzie krążą w organizmie dziecka. Łój zasycha na główce dziecka i łącząc się ze złuszczonymi komórkami naskórka, tworzy na niej ciemnożółte plamy.

Jest to przypadłość mało estetyczna, na szczęście zupełnie dla dziecka niegroźna i co ważne - nie swędzi. Nie znaczy to, że można ciemieniusze po prostu zostawić. Łuski utrudniają skórze oddychanie i mogą prowadzić do problemów skórnych, dlatego trzeba się ich pozbyć.
Dobrą profilaktyką jest staranne czesanie głowy dziecka miękką szczotką (lub trochę twardszą, jeśli dziecko ma dłuższe włoski) przynajmniej raz dziennie.
Jeśli jednak problem się pojawi, trzeba będzie myć dziecku głowę delikatnym szamponem przeznaczonym dla niemowląt - nie wolno używać żadnych szamponów przeciwłupieżowych! Dodatkowo natłuszcza się skórę pokrytą łuską oliwką dla dzieci, oliwą z oliwek, rzadziej parafiną (olejem mineralnym). Po nałożeniu oliwki czeka się przez pewien czas, a potem zmywa głowę i wyczesuje szczoteczką. Większość położnych zaleca nałożenie oliwki na około godzinę przed kąpielą, ale można też znaleźć porady, aby kurację oliwkową zastosować na noc.
W żadnym wypadku nie można odrywać łusek na siłę, próbować zeskrobać grzebieniem - można tylko pogorszyć ciemieniuchę i poranić dziecko. Przy myciu główki dziecka nie należy zbyt mocno trzeć ciemieniuchy i jej dodatkowo podrażniać. To przypadłość wymagająca czasu na leczenie i spokoju.

Niekiedy zwykła oliwka nie wystarczy, można sięgnąć wtedy po mieszanki olejków na ciemieniuchę, oprócz natłuszczania, wspomagają leczenie łusek i regulują pracę gruczołów łojowych. Pamiętać należy też, że pot pogarsza stan głowy, dlatego nie należy dziecka przegrzewać, latem nie pakować niepotrzebnie w czapeczki, a zimą używać czapek z naturalnych materiałów. Leczenie ciemieniuchy trwa około tygodnia do dwóch, niestety czasem trzeba je powtórzyć. Problem znika zazwyczaj około 3 miesiąca życia dziecka, kiedy praca gruczołów się unormuje.

Jeśli jednak ciemieniucha nie znika, pojawia się u starszych dzieci, po dwóch tygodniach leczenia ciągle nie widać poprawy, a łuska pojawia się nie tylko na skórze głowy, ale też na twarzy czy za uszami, trzeba zgłosić się z dzieckiem do pediatry. Dziecko może cierpieć na łuszczycę lub atopowe zapalenie skóry (AZS).

Łuszczyca (łac. psoriasis), która do niedawana uważana za przypadłość wyłącznie dorosłych, może dotknąć także dziecko. Prawdopodobnie jest dziedziczona genetycznie po rodzicach i dalszych przodkach. Choroba ujawnia się zazwyczaj pod wpływem infekcji wirusowych lub bakteryjnych, sprzyjają jej też stany zapalne. Inaczej niż w przypadku ciemieniuchy - pojawiające się łuski, krosty, placki wywołują swędzenie lub ból. Łuszczyca może powodować również objawy nie tylko w zmienionych miejscach, ale w całym organizmie - puchną ręce, kolana.

Leczenie łuszczycy wymaga kontroli lekarskiej, zazwyczaj stosuje się leki łagodzące zewnętrzne objawy oraz preparaty doustne. W przypadku małych dzieci leczenie jest dość skomplikowane, gdyż wymaga dobrania odpowiednich preparatów o słabszym działaniu, żeby nie zaszkodzić wrażliwemu i dopiero rozwijającemu się organizmowi. Obok leczenia, bardzo ważne przy leczeniu łuszczycy są kąpiele, najlepiej ze środkami natłuszczającymi. Łuszczycy nie da się wyleczyć do końca, ale na pewno można bardzo ulżyć choremu. Ważne jest też, żeby pamiętać, że choroba ta nie jest zaraźliwa i umieć łagodnie to wyjaśnić, gdy dziecko będzie starsze i będzie spotykało się z innymi dziećmi i ich mamami np. na placu zabaw.

Przypadłość zwana atopowym zapaleniem (łac. dermatitis atopica) skóry ujawnia się zazwyczaj w dzieciństwie w pierwszych tygodniach życia. Atopowe zapalenie skóry ma tendencję do wyciszania się wraz z wiekiem i do zupełnego ustąpienia choroby. Jednak u części chorych na AZS choroba lub pojedyncze jej objawy (bardzo sucha i wrażliwa skóra) utrzymują się w wieku dorosłym. Zazwyczaj AZS współwystępuje z innymi chorobami alergicznymi, ważny jest więc szybki kontakt z lekarzem. Podejrzewa się, że na AZS są bardziej narażone dzieci matek, które paliły w ciąży. Głównymi objawami AZS są zaczerwienienie i suchość skóry, mogą się pojawić łuski, krosty. Zmiany najczęściej pojawiają się na twarzy, szyi, w zgięciach kończyn, ale mogą obejmować całe ciało.

Leczenie AZS jest bardzo złożone. Jeśli uda się ustalić czynnik, który wywołuje alergię, najlepiej spróbować go wyeliminować, nie zawsze jest to jednak możliwe. W znacznej mierze  leczenie to tak naprawdę łagodzenie objawów i nie dopuszczanie do pojawienia się innych problemów alergicznych - np. astmy oskrzelowej. Podobnie jak przy ciemieniusze i łuszczycy najważniejsze jest odpowiednie dbanie o skórę. Na rynku jest dostępnych wiele kosmetyków dla chorych na atopowe zapalenie skóry (emolientów - preparatów natłuszczających), wiele z nich jest też adresowanych do niemowląt. Regularne kąpiele i natłuszczanie pozwalają uniknąć swędzenia skóry. Pozostałe środki są już w gestii lekarza - pediatry i alergologa. AZS leczy się zarówno za pomocą środków do stosowania zewnętrznego, jak i lekami przyjmowanymi doustnie. Często pomaga również odpowiednia dieta, jeśli AZS jest reakcją na alergeny pokarmowe. W przypadku niemowląt karmionych piersią, dietę eliminacyjną stosuje mama. Reakcje alergiczne mogą wywoływać również niektóre materiały - trzeba zwracać uwagę na metki na ubrankach oraz niestety jednorazowe pieluszki.

 

 

Dorota Barańska